Yangiliklar


108

Konstitutsiya – agrar va suv xo‘jaligi sohasidagi islohotlarning huquqiy kafolati

Sohibqiron bobomiz Amir Temur taʼkidlaganlaridek “Davlat qonunlar asosida qurilmas ekan, unday saltanatning shukuhi, qudrati va tarkibi yo‘qoladi”. Asrlar davomida shakllangan maʼnaviy-axloqiy qadriyatlarimiz, milliy davlatchilik asoslarimiz hamda umuminsoniy qadriyatlarni o‘zida birlashtirgan Bosh Qomusimiz bugun haqiqiy maʼnoda xalqimizning erki va ozodligi, shaʼni va qadr-qimmati, yashash huquqi, so‘z hamda eʼtiqod erkinligini eng oliy qadriyat darajasiga ko‘tardi. Chunki Konstitutsiya va qonun ustuvorligi farovon hayotimizning garovidir.

Konstitutsiyamizning 55-moddasida yer, yer osti boyliklari, suv, o‘simlik va hayvonot dunyosi hamda boshqa tabiiy zaxiralar umummilliy boylikdir, ulardan oqilona foydalanish zarur va ular davlat muhofazasida ekani belgilab qo‘yilgan. Shu jihatdan so‘nggi yillarda agrar sohani rivojlantirish, bozor talablariga moslashtirish, suvdan tejab-tergab foydalangan holda yer unumdorligini oshirish, tarmoqqa ilg‘or texnologiyalarni joriy qilish, dunyoda tan olinayotgan xo‘jalik yuritishning yangi shakllaridan keng foydalanish, dehqon va fermerlar mehnatini munosib qadrlash, rag‘batlantirishga eng ustuvor vazifa sifatida qaralmoqda.

Bu bejiz emas. Inson yer bilan tirik va farovonligi ham yerga bo‘lgan munosabat bilan o‘lchanadi. Bugun dunyoda oziq-ovqat xavfsizligi global muammoga aylanayotgan bir sharoitda yerning har bir qarichidan unumli va maqsadli foydalanish hayot-mamot masalasi bo‘lib qolmoqda. BMTga maʼlumotiga ko‘ra, hozir dunyoda har sakkiz odamning biri to‘yib ovqatlanmayapti, qariyb 15 foiz aholi esa och-noxor. Afsuski, har yili qariyb 1 trln. AQSH dollariga teng bo‘lgan 1,3 mlrd. tonna oziq-ovqat mahsulotlari isrof qilinadi.

Qishloq xo‘jaligi O‘zbekiston iqtisodiyotining yetakchi tarmoqlaridan biri hisoblanadi. Bu sohani rivojlantirmay turib, qishloq aholisi farovonligi haqida gapirish befoyda. Shu bois, agrar sohani iqtisodiyotning haqiqiy “drayveri”ga aylantirish choralari ko‘rilmoqda. 2019-yilning oktyabrida Qishloq xo‘jaligini rivojlantirishning 2020-2030-yillarga mo‘ljallangan Strategiyasi va bu bo‘yicha «Yo‘l xarita»si tasdiqlandi. Unda yer va suvdan samarali foydalanish, sohani davlat tomonidan qo‘llab-quvvatlash, eksportni oshirish va mahsulot yetishtirishni ko‘paytirish, maʼlumotlar haqqoniyligini taʼminlash, kadrlar siyosati, sohada ilm-fanni rivojlantirishga xizmat qiluvchi bir necha ustuvor vazifalar belgilandi. Maqsad, minglab yangi ish o‘rinlari yaratish va odamlarning daromadini oshirishdir.

Maʼlumki, mintaqamizda suvning 80 foizidan ortig‘i qishloq xo‘jaligida ishlatiladi. Quyi oqimda joylashgan O‘zbekistonda agrar mahsulotlar asosan suvli yerlarda yetishtiriladi. Bu esa suvning har bir tomchisidan tejamkorlik bilan foydalanishni taqozo etadi. Ammo suvdan hamon maqsadli foydalana olmayapmiz. Qishloq xo‘jaligida suvni isrof qilish darajamiz dunyoda qatʼiy amal qilinadigan ko‘rsatkichdan bir necha barobar yuqori. Masalan, O‘zbekistonda bir gektar yerga ishlov berishda 12-14 ming kub metr suv sarflansa, Isroilda bu ko‘rsatkich atigi 5 ming kub metrni tashkil qiladi.

Jahon suv resurslari instituti tahlillariga ko‘ra, agar vaziyat o‘zgarmas ekan, 2040-yilga borib O‘zbekiston suv o‘ta tanqis bo‘lgan 33 ta mamlakatdan biriga aylanishi mumkin. Shuning uchun 2020-2030-yillarga mo‘ljallangan strategiya va “Yo‘l xarita” bo‘yicha muhim islohotlar amalga oshirilmoqda. “Dunyoni ochlikdan qutqaradigan texnologiya” deya baholanayotgan tomchilatib sug‘orish usulida keng foydalanish choralari ko‘rilmoqda. Har yili 200 ming gektar maydonda suv tejovchi texnologiyalarni joriy qilish vazifasi belgilangan.

Mamlakatimizda qishloq xo‘jaligi mahsulotlarini eksport qilish yildan yilga oshib borayotgan bo‘lsada, hamon ishga solinmagan imkoniyatlar katta. Masalan, bugun Turkiyada 1 gektar yerdan 2 ming, Misrda 8 ming, Isroilda 12 ming dollarlik qishloq xo‘jaligi mahsulotlari ishlab chiqarilsa, bizda bu raqam 300 dollardan oshmayapti. Hisob-kitoblarga qaraganda, Birgina agrar sohaning o‘zidan yiliga 20 mlrd. dollarlik mahsulot eksport qilish imkoniyatimiz bor. Buning uchun esa 1 gektar yerda kamida 10 ming dollarlik mahsulot ishlab chiqarishga erishishimiz lozim.

Shu maqsadda amalga oshirilayotgan samarali islohotlarimiz oziq-ovqat xavfsizligini taʼminlashda muhim ahamiyatga ega bo‘lmoqda. Natijada mamlakatimizning global reytinglardagi o‘rnini yildan yilga yaxshilanmoqda. Misol uchun, Global ochlik indeksi bo‘yicha 2018-yilda 119 mamlakat orasida 52,  2019-yilda  48-o‘rinni egallagan bo‘lsak, pandemiyaga qaramay 2020-yilda eng yaxshi deb topilgan 47 mamlakat qatorida 30-o‘ringa munosib ko‘rildik.

Albatta, bularning barchasi xalqimiz manfaatlariga xizmat qilayotgan Konstitutsiyamizda belgilangan qoidalardan og‘ishmay amal qilayotganimiz natijasidir. Zero, xalqimiz boy bo‘lsa, davlatimiz ham boy bo‘ladi. Yurtimizda agrar sohani rivojlantirishga qaratilgan Strategiya ezgu maqsadlarga qaratilgani bilan ahamiyatlidir. Bu borada belgilangan vazifalar ijro etilishi ustidan parlament va jamoatchilik nazoratini o‘rnatishda biz deputatlarga katta masʼuliyat yuklanadi.

 

Zafar ABDIRAIMOV,

Oliy Majlis Qonunchilik palatasi deputati,

“Milliy tiklanish” demokratik partiyasi fraksiyasi aʼzosi