Bugungi taraqqiyot davrida madaniyat va sanʼat har qanday jamiyatning faqat maʼnaviy qiyofasini emas, balki uning iqtisodiy salohiyati, ijtimoiy barqarorligi va xalqaro maydondagi nufuzini ham belgilaydigan muhim omilga aylanmoqda. Dunyo tajribasi shuni ko‘rsatmoqdaki, kreativ fikr, ijodiy mahsulot, madaniy meros va zamonaviy sanʼat birlashgan joyda yangi ish o‘rinlari, yangi bozorlar, yangi taʼlim yondashuvlari va yangi iqtisodiy qiymat paydo bo‘ladi. Shu maʼnoda, madaniyat endi faqat sahna, muzey yoki festival doirasidagi soha emas, balki inson kapitali, innovatsiya, turizm, taʼlim va tadbirkorlikni bog‘lab turuvchi strategik tizim sifatida namoyon bo‘lmoqda.

Mamlakatimizda amalga oshirilayotgan islohotlar jarayonida madaniyat va sanʼat sohasiga berilayotgan eʼtibor ham ana shu zamonaviy yondashuvga asoslanadi. Davlat rahbarining madaniyat va sanʼat vakillari bilan o‘tkazgan muloqoti ushbu sohadagi siyosat yangi bosqichga ko‘tarilayotganini ko‘rsatdi. Endilikda madaniyat va sanʼatni rivojlantirish faqat ijodiy muhitni yaxshilash yoki tadbirlar sonini ko‘paytirish bilan cheklanmaydi. Aksincha, bu jarayon iqtisodiyot, taʼlim, ijtimoiy himoya, texnologiya, intellektual mulk va maʼnaviyatni bir nuqtada birlashtiruvchi kompleks tizim sifatida shakllanmoqda.

Bu yondashuvni Yangi O‘zbekiston taraqqiyot modelining muhim yo‘nalishlaridan biri sifatida baholash mumkin. Chunki u madaniyatni anʼanaviy tarmoq sifatida emas, balki kreativ iqtisodiyotning yetakchi drayveri, yoshlar salohiyatini ochuvchi maydon, ijodkor mehnatini iqtisodiy qiymatga aylantiruvchi mexanizm va milliy o‘zlikni mustahkamlovchi kuch sifatida ko‘rishga asoslanadi. Mazkur jarayonda davlat, ijodkorlar, taʼlim muassasalari, xususiy sektor va hududlar o‘rtasida yangi hamkorlik modeli shakllanishi muhim ahamiyat kasb etadi.

Uchrashuvda ilgari surilgan eng muhim g‘oyalardan biri kreativ iqtisodiyot hajmini 145 trillion so‘mga yetkazish vazifasi bo‘ldi. Bu raqam ortida madaniyat va sanʼatni real iqtisodiy qiymat yaratuvchi industriya sifatida shakllantirish, uni davlat byudjetiga bog‘liq sohadan investitsiya jalb qiladigan va eksport salohiyatiga ega tizimga aylantirish g‘oyasi mujassam.

Shu maqsadda, Kreativ industriya parki rezidentlari uchun alohida soliq rejimining joriy etilishi, Shayxontohur tumani va Nukus shahrida yirik kreativ parklar barpo etilishi hamda “Center for Contemporary Art Tashkent” kabi zamonaviy ijodiy markazlarning ishga tushirilishi mamlakatda kreativ infratuzilma shakllanayotganini anglatadi. Bu jarayon madaniyatni faqat isteʼmol qilinadigan mahsulot emas, balki iqtisodiy aylanma yaratadigan tizim sifatida qarashga o‘tishni anglatadi.

Eng muhim yo‘nalishlardan yana biri taʼlim tizimini tubdan yangilash bilan bog‘liq bo‘lib, maktabdan boshlab oliy taʼlimgacha uzluksiz ijodiy ekotizim shakllantirilmoqda. “Art” dasturi asosida musiqa, tasviriy sanʼat va texnologiya fanlarini integratsiya qilish, 1,5 million o‘quvchini sanʼatga jalb etish, har bir maktabda to‘garaklar tizimini kengaytirish, musiqa va sanʼat maktablari o‘qituvchilariga natijaga qarab ustama to‘lash kabi mexanizmlar bolalarni kreativ fikrlashga yo‘naltirmoqda. Oliy taʼlimda esa “dual taʼlim” tizimi, ustoz-ijodkorlar bilan amaliyot, “Art-menejment”, “Kreativ industriya”, “Loyihalarni tijoratlashtirish” kabi fanlar joriy etilishi talabani faqat ijodkor emas, balki bozorda raqobatlasha oladigan kreativ tadbirkor sifatida shakllantirishga qaratilgan. Shu bilan birga, 50 nafar xorijiy mutaxassislarni jalb etish va startap loyihalar uchun 50 milliard so‘m ajratilishi tizimning xalqaro integratsiyasini kuchaytiradi.

Ijodkorlarni ijtimoiy jihatdan qo‘llab-quvvatlash siyosati ham kengayib, ipoteka to‘lovlarini qoplash, ijara xarajatlarini subsidiyalash, tibbiy sug‘urta, sanatoriy yo‘llanmalari, transport va madaniy imtiyozlar kabi choralar orqali ijodkorning hayot sifati davlat siyosati darajasiga ko‘tarilmoqda. Bu yondashuv ijodkorni faqat professional ishtirokchi emas, balki jamiyatning strategik intellektual resursi sifatida ko‘rishni anglatadi.

Kino, teatr va madaniy industriya sohasida ham bozor mexanizmlari va davlat qo‘llab-quvvatlovi uyg‘unlashtirilmoqda. Davlat buyurtmasi asosida filmlar uchun marketing xarajatlarining qoplanishi, chipta sotuvi bo‘yicha qo‘shimcha rag‘batlantirish tizimi, xususiy teatrlar uchun keng imtiyozlar, ekspertlar asosida yangi boshqaruv modeli joriy etilishi sohada raqobat muhitini kuchaytiradi.

Umuman olganda, ushbu uchrashuv va unda ilgari surilgan tashabbuslar madaniyat va sanʼat sohasiga munosabat tubdan o‘zgarayotganini ko‘rsatadi. Endilikda bu soha faqat estetik zavq bag‘ishlaydigan yoki maʼnaviy-maʼrifiy tadbirlar bilan cheklanadigan yo‘nalish emas. U iqtisodiy qiymat yaratadigan, yoshlarni kasb va ijodga yo‘naltiradigan, taʼlim mazmunini boyitadigan, turizmni rivojlantiradigan va jamiyatda milliy birlikni mustahkamlaydigan strategik tizimga aylanmoqda.

Shu maʼnoda, Qashqadaryo viloyati uchun ham bu jarayon katta imkoniyatlar eshigini ochadi. Viloyatning tarixiy merosi, xalq og‘zaki ijodi, milliy hunarmandchiligi, sanʼat maktablari, teatr va festivallar imkoniyati to‘g‘ri yo‘naltirilsa, hududda kreativ turizm, madaniy tadbirkorlik, yoshlar ijodi va mahalliy brendlar shakllanishi uchun mustahkam zamin yaratiladi. Bu esa madaniyat sohasini faqat maʼnaviy hayotning bir qismi emas, balki hudud iqtisodiyotiga taʼsir ko‘rsatadigan amaliy resursga aylantiradi.

Xulosa qilib aytganda, madaniyat va sanʼat Yangi O‘zbekiston taraqqiyotida milliy ruh, ijodiy tafakkur va iqtisodiy yangilanishni birlashtiruvchi katta kuchga aylanmoqda. Bu sohadagi islohotlar ijodkorni qadrlash, yoshlarni sanʼatga yaqinlashtirish, milliy merosni zamonaviy formatda rivojlantirish va O‘zbekistonni global madaniy maydonda munosib o‘ringa olib chiqishga xizmat qiladi.

Davron KESIMOV,
Xalq deputatlar Qashqadaryo viloyat Kengashi deputati