Bugungi kunda jamiyat taraqqiyoti nafaqat iqtisodiy körsatkiçlar, balki inson qadrini uluğlaş, huquq va erkinliklarini ta’minlaş, har bir fuqaroning salohiyatini röyobga çiqariş uçun yaratilgan imkoniyatlar bilan ham belgilanadi. Şu ma’noda, xotin-qizlar va erkaklar uçun teng huquq hamda imkoniyatlarni ta’minlaş mamlakatning ijtimoiy-siyosiy rivojlanişi, oila farovonligi va yoş avlod kamolotida muhim ahamiyat kasb etadi. Gender tenglik – bu şunçaki huquqiy tuşunça emas, balki insonning jinsidan qat’i nazar, öz bilimi, qobiliyati va mehnati bilan jamiyat hayotida munosib örin egallaşiga xizmat qiladigan muhim tamoyildir.

Özbekistonda uşbu yönalişning huquqiy asoslari mustahkamlanib bormoqda. 2019-yil 2-sentyabrda qabul qilingan “Xotin-qizlar va erkaklar uçun teng huquq hamda imkoniyatlar kafolatlari töğrisida”gi qonun xotin-qizlar va erkaklarning huquqlarini amalga oşirişda tenglikni ta’minlaş, jins böyiça kamsitişga yöl qöymaslik hamda teng imkoniyatlar yaratişning huquqiy mexanizmlarini belgilab berdi. Uşbu qonunning mazmuni hayotda öz ifodasini topişi uçun uning talablarini faqat huquqiy hujjatlarda emas, balki ta’lim, mehnat, oila va jamoatçilik munosabatlarida ham ta’minlaş zarur.

Masalan, işga qabul qilişda nomzodning jinsiga emas, balki bilimi, tajribasi va kasbiy salohiyatiga tayaniş adolatli mehnat munosabatlarining muhim şartidir. Oliy ma’lumotli va malakali mutaxassis ayolning faqat oilaviy holati yoki kelgusida farzandli bölişi mumkinligi sababli iş imkoniyatidan mahrum etilişi uning kasbiy salohiyatini töliq baholamaslikdir. Xuddi şuningdek, qizlarning texnika va axborot texnologiyalari sohasida, yigitlarning esa pedagogika yoki boşqa kasblarda öz qobiliyatini namoyon etişiga tösiq qöymaslik yoşlarning erkin kasbiy tanlovini qöllab-quvvatlaydi. Demak, gender tenglik har bir insonga öz imkoniyatlarini röyobga çiqariş uçun adolatli şaroit yaratişdan boşlanadi.

Bu masala “Milliy tiklaniş” demokratik partiyasining 2025-2029-yillarga möljallangan Saylovoldi dasturida ilgari surilgan milliy qadriyatlarni asraş, oila institutini mustahkamlaş, ta’lim sifatini oşiriş va xotin-qizlarning jamiyatdagi faolligini qöllab-quvvatlaşga qaratilgan vazifalar bilan ham uzviy boğliqdir. Milliy taraqqiyotni tarixiy merosimiz, ma’naviy qadriyatlarimiz va oilaga bölgan hurmatdan ayro tasavvur etib bölmaydi. Ayni paytda milliy qadriyatlarning hayotiy kuçi inson qadrini uluğlaş, özaro hurmat, adolat va mas’uliyat kabi tamoyillarni qaror toptirişda namoyon böladi. Şu bois, gender tenglikni milliy an’analarga qarşi qöyiş emas, balki ularning inson manfaatlariga xizmat qiluvçi mazmunini mustahkamlaş sifatida baholaş lozim.

Oilada özaro hurmat va mas’uliyatning qaror topişi uşbu tamoyillarning eng muhim amaliy ifodasidir. Farzand tarbiyasi, uning ta’limi va kelajagiga oid qarorlarda ota-onaning birgalikdagi iştiroki, rözğor yumuşlarini imkoniyat va şaroitdan kelib çiqib taqsimlaşi oilaviy hamjihatlikni mustahkamlaydi. Masalan, kiçik farzandi bor ayolning ta’lim olişi yoki kasbiy faoliyatini davom ettirişi uçun oilada qöllab-quvvatlaş muhiti yaratilsa, bu nafaqat uning şaxsiy rivojlanişiga, balki oilaning iqtisodiy barqarorligiga ham ijobiy ta’sir körsatadi. Oilaviy mas’uliyatni özaro anglaş esa farzandlarda hurmat, mehr-oqibat va hamkorlik madaniyatini şakllantiradi.

Gender tenglikning yana bir muhim jihati xotin-qizlarning iqtisodiy mustaqilligi va yoşlarning öz kelajagini mustaqil belgilaş imkoniyatidir. Ayniqsa, qişloq joylarda yaşovçi, doimiy işga ega bölmagan ayollarni kasb-hunarga örgatiş, tadbirkorlik taabbuslarini qöllab-quvvatlaş, hunarmandçilik va zamonaviy xizmat körsatiş sohalariga jalb etiş oila daromadini oşirişga yordam beradi. Masalan, tikuvçilik, milliy hunarmandçilik yoki raqamli xizmatlar böyiça malaka olgan ayol öz mehnati orqali daromad topişi, yangi iş örinlari yaratişi va mahalliy iqtisodiy faollikka hissa qöşişi mumkin. Bunday imkoniyatlar nafaqat bir insonning hayotini özgartiradi, balki boşqa xotin-qizlar uçun ham ibrat va rağbat manbaiga aylanadi.

Albatta, bu jarayonlarda siyosiy partiyalar va deputatlarning vazifasi ham alohida ahamiyatga ega. Aholi murojaatlarini örganiş, xotin-qizlarning bandligi va kasbiy tayyorgarligi bilan boğliq muammolarni aniqlaş, mas’ul taşkilotlarga asoslangan takliflar kiritiş hamda ularning ijrosini belgilangan vakolatlar doirasida nazorat qiliş orqali gender tenglikka oid maqsadlarni amaliy işlar bilan boğlaş mumkin. Masalan, muayyan hududda işlaş istagidagi ayollar uçun kasbga örgatiş kurslari yetarli bölmasa, mavjud ehtiyojni örganib, tegişli taşkilotlar bilan hamkorlikda öquv kurslarini taşkil etiş yoki bandlik dasturlarini takomillaştiriş böyiça taklif kiritiş mumkin. Bunda işlarning samaradorligi ötkazilgan tadbirlar soni bilangina emas, balki qança insonning muammosi hal etilgani, neçta fuqaro kasb egallagani va iş bilan ta’minlangani kabi aniq natijalar bilan baholanişi lozim.

Xulosa qilib aytganda, gender tenglikni ta’minlaş qonun talablarini bajariş bilan birga, jamiyatdagi munosabatlar madaniyatini yuksaltirişni ham taqozo etadi. Milliy qadriyatlarga sodiqlik, oila mustahkamligi, xotin-qizlarning iqtisodiy va ijtimoiy faolligi, yoşlarning huquqiy ongi hamda fuqarolik mas’uliyati bir-birini töldiruvçi omillardir. Zero, kuçli jamiyat har bir insonning qadri uluğlanadigan, huquqlari himoya qilinadigan va qobiliyatini namoyon etişi uçun imkoniyat yaratiladigan jamiyatdir. Gender tenglik ana şu maqsadga xizmat qilib, milliy qadriyatlarimiz, oilaviy hamjihatlik va mamlakat taraqqiyoti örtasidagi uzviy boğliqlikni mustahkamlaydi.

Zarnigor AVYAZOVA,
partiyaning Andijon viloyati Kengaşi raisi örinbosari