Yangiliklar


48

26-aprel tarixga kiradi... Agar eʼtiborsizlik qilmasak!

26-aprel kuni Prezidentimiz Shavkat Mirziyoyev raisligida o‘tgan turizm xizmatlari ko‘lamini kengaytirish va infratuzilmasini rivojlantirish chora-tadbirlariga doir videoselektor yig‘ilishidan keyingi mulohazalar...

Turizm butun dunyoda eng jozibador sohalardan hisoblanadi. Ayni paytda turizm nafaqat madaniy hordiq chiqarish sohasi, balki katta biznesga ham aylandi.

Turizm tarixi shuni ko‘rsatmoqda: XX asrning 50-yillaridayoq Italiyada turizmni tartibga soluvchi qonun qabul qilingan, AQSH va Yevropaning boshqa davlatlarida turizm modellari yaratilgan. Mariotta, Kempbel, Tyunen, Turota, Lundgren, Pirs, Bruton modellari shular jumlasidandir. Natijada bugun Nyu-York, Tokio, London, Parij, Pekin, Dubay, Gonkong, Seul, Shanxay, Barselona kabi shaharlarda butunjahon turistik markazlari yaratilib, bugungi kunda ham ular millionlab sayyohlarga xizmat ko‘rsatyapti.

O‘zbekistonda ham xalqaro tajribadan kelib chiqqan holda turizmni rivojlantirish, mavjud imkoniyatlardan samarali foydalanishga alohida eʼtibor qaratilayotir. Ayniqsa, keyingi 5 yilda amalga oshirilgan o‘zgarishlar nafaqat ichki, balki tashqi turizmda ham o‘zining ijobiy namunasini ifoda etmoqda.

Qayd etish joizki, aynan ana shu yillarda turizm xizmatlari eksporti hajmi ikki baravar oshdi va 2017-yilda 546,9, 2018-yilda esa 1 041 million dollarni tashkil etdi. 2016-yilgacha mehmonlar sonining o‘sish surʼati o‘rtacha yillik 8 foizni, 2017-yilda – 7 foizni tashkil qilib, jami 2,69 milliondan oshdi. Maʼlumotlarga qaraganda, 2018 yili respublikaga 5,3 million xorijiy turist tashrif buyurgan. Xususiy sektorni qo‘llab-quvvatlash va muhofaza qilishga qaratilgan chora-tadbirlar natijasida, 2015-yili 398 tani tashkil etgan turizm tashkilotlari soni 2018-yil yakuni bo‘yicha 950 taga, mehmonxona xo‘jaliklari soni esa 661 tadan 900 taga yetgan.

O‘tgan davrda turizm infratuzilmasini rivojlantirish uchun yirik investitsiyaviy loyihalar ham amalga oshirildi. Xususan, Toshkent shahrida «Nyatt Regency Tashkent» va «Lotte City Notel Tashkent Palace» brendli mehmonxonalar ochildi. Namanganda «Afsonalar vodiysi», Bo‘stonliqda «Amirsoy» majmualari, Xonobodda sayyohlik maskani faoliyat boshladi. Andijon, Urganch va Toshkent shahrida madaniy-ko‘ngilochar bog‘lar tashkil etildi. «Angren-Pop» temir yo‘li, Buxoro, Qarshi, Shahrisabz va Xiva shaharlariga tezyurar poyezdlar uchun elektrlashtirilgan temir yo‘llari ochildi.

Xorijiy turistlar uchun viza rejimi, O‘zbekistonda bo‘lish qoidalari hamda tadbirkorlik faoliyatini olib borish tartiblari soddalashtirildi. Qo‘shimcha 9 ta, umumiy 18 ta davlatga esa vizasiz rejim joriy etildi, fuqarolariga kirish vizalarini berishning soddalashtirilgan tartibi joriy etilgan davlatlar soni 12 tadan 50 taga ko‘paydi. Elektron kirish vizalarini rasmiylashtirish va taqdim etish tizimi ham ishga tushirildi, O‘zbekiston hududidan tranzit bilan o‘tayotgan 101 davlat fuqarolariga O‘zbekistonga vizasiz kirish, vaqtincha bo‘lish va fuqarolarni o‘tkazish punktlari orqali chiqib ketish tartibi joriy etildi.

Eng asosiysi, O‘zbekiston Respublikasining «Turizm to‘g‘risida»gi Qonuni yangi tah­rirda qabul qilindi, «Madaniy meros obyektlarini muhofaza qilish va ulardan foydalanish to‘g‘risida»gi Qonunga esa o‘zgartish va qo‘­shimchalar kiritilib, madaniy meros obyektlariga zarar yetkazganlik uchun jazo choralari kuchaytirildi.

O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining «Buxoro va Buxoro viloyatida 2017-2019-yillar uchun sayyohlik salohiyatini rivojlantirishni jadallashtirish chora-tadbirlari to‘g‘risida», «2018-2019-yillarda sayyohlikni rivojlantirishning ustuvor yo‘nalishlari to‘g‘risida», “Chorvoq” erkin turistik zonasini barpo etish to‘g‘risida», «O‘zbekiston Res­publikasi turizm salohiyatini rivojlantirish uchun qulay sharoitlar yaratish bo‘yicha qo‘shimcha tashkiliy chora-tadbirlar to‘g‘risida», «Ichki turizmni jadal rivojlantirish chora-tadbirlari to‘g‘risida», «O‘zbekiston Respublikasida ichki va ziyorat turizmini yana-da rivojlantirish chora-tadbirlari to‘g‘risida»gi Farmon va Qarorlari qabul qilinganini ham alohida taʼkidlash joiz.

Ammo 2020-yilgi koronavirus pandemiyasi barcha tarmoq va sohalar qatori turizm yo‘nalishidagi “yo‘l”larni ham yopdi. Natijada jahon turizm bozorida «Tibbiyot turizmi», «Glemping», «Chemping», “Slow-turizm”, «Virtual sayohat» kabi yo‘nalishlar paydo bo‘ldi.

Shundan kelib chiqib, O‘zbekistonda ham pandemiya sharoitida soha rivojini taʼminlash, ichki va ziyorat turizmi oqimini ko‘paytirish choralari ko‘rildi. Xususan, 2022–2026-yillarga mo‘ljallangan Yangi O‘zbekistonning taraqqiyot strategiyasining 35-maqsadida «O‘zbekiston bo‘ylab sayohat qiling» dasturi doirasida mahalliy sayyohlar sonini 12 million nafardan oshirish hamda respublikaga tashrif buyuradigan xorijiy turistlar sonini 9 million nafarga yetkazish vazifasi belgilab qo‘yildi.

Bu borada joriy yil birinchi choragi davomida «2022-yilda maqsadli bozorlarda marketing tadqiqotlarini olib borish orqali pande­miyadan so‘ng davlatlar kesimida xorijiy turistlar sonini 2022-yilda 2,7 mln nafarga yetkazish bo‘yicha marketing strategiyasi» ishlab chiqilib ijroga qaratildi.

O‘zbekiston va Rossiya o‘rta­sida turistlar oqimini ko‘pay­tirish bo‘yicha «yo‘l xarita»si tasdiqlandi. Unda «Buyuk ipak yo‘li» transchegaraviy sayyoh­lik yo‘nalishini yo‘lga qo‘yish, gastronomik, vino, ekstremal, qishki va boshqa turizm turlari bo‘yicha maxsus turpaketlar yaratish va boshqa ko‘plab amaliy ishlarni amalga oshirish ko‘zda tutilgan.

26-28-mart kunlari Qoraqal­pog‘iston Respublikasida turizm va madaniy meros soha­lari salohiyatini oshirishga qaratilgan ishlar, jumladan, yangidan tashkil etilayotgan turizm infratuzilma obyekt­lari hamda Mo‘ynoq aeroportining ishga tushirilishi va Toshkent-Nukus-Mo‘ynoq ilk aviaqatnovi yo‘lga qo‘yilishi munosabati bilan press-tur tashkil etildi.

«2022-yilda Respublikada o‘tkaziladigan madaniy-ko‘ngilochar va ommaviy sport tadbirlarining yagona taqvim rejasi» tasdiqlandi. Bunda 61 ta xalqaro miqyosdagi tadbirlar, 62 ta respublika miqyosidagi tadbirlarni o‘tkazish rejaga kiritildi.

Turizm va madaniy meros obyektlari infratuzilmasini rivojlantirish maqsadida Vazirlar Mahkamasining «2022-yilda turizm va madaniy meros obyektlari infratuzilmasini rivojlantirish chora-tadbirlari to‘g‘risida»gi qarori qabul qilinib, ushbu qaror bilan turizm obyektlarining muhandislik-kommunikatsiya tarmoqlarini yaxshilash, madaniy meros obyektlarini Res­tavratsiya, konservatsiya qilish va obodonlashtirish hamda turizm infratuzilmasi va yondosh infratuzilmani qurish, rekonstruksiya qilish, kengaytirish va madaniy-ko‘ngilochar infratuzilmalarni rivojlantirishga doir loyihalar ro‘yxati tasdiqlandi. Turizm xizmatlari sohasini rivojlantirishga 29,4 mlrd. so‘m, madaniy meros sohasi obyektlarini rivojlantirishga 117,3 mlrd. so‘m, muzeylar fao­liyatini yaxshilashga 43 mlrd. so‘m, turizm sohasidagi taʼlim muassasalarini rivojlantirishga esa 73,1 mlrd. so‘m limit belgilandi.

Davlatimiz rahbarining 26-apreldagi videoselektor yig‘ilishida esa turizmni milliy iqtisodiyotning strategik tarmog‘i sifatidagi o‘rnini kuchaytirish, mamlakatning ijobiy imijini turizm va investitsiya salohiyati, tarixi va madaniyatini dunyoga targ‘ib qilish orqali oshirish, yurtimizni turizm rivojlangan davlatlar qatoriga olib chiqish yo‘lidagi islohotlarni jadallashtirish maqsadida Turizm va madaniy meros vazirligi va boshqa mutasaddi idoralar vakillari oldiga bir qator vazifalar qo‘yildi.

Jumladan, yig‘ilishda 206 ta termal va mineral suvli buloqlarning faqat 18 tasidan foydalanilayotgani tanqid qilinib, Qamchiq dovonida joylashgan Arashan ko‘llari, Chimboy, Qorao‘zak va Taxtako‘pirdagi termal buloqlar atrofida sanatoriya-kurortlar tashkil qilish, sayyohlarni jalb qilishda yurtimizdagi 122 ta muzey salohiyatidan samarali foydalanish kerakligi taʼkidlandi.

Har bir viloyatda esa turistlarni o‘ziga jalb etadigan yirik loyihalarni amalga oshirish zarurligi ham taʼkidlandi. Prezidentimiz bu borada Boysunda dunyoning eng chuqur g‘orlaridan hisoblangan Boybuloq, neandertal odam qoldig‘i topilgan Teshiktosh g‘orlari, qadimiy ellin madaniyati yodgorligi bo‘lmish Uzundara qalʼasi atroflarida mehmonxona, kemping, «dor yo‘li», turistlar uylari tashkil etish orqali 500 ming sayyohni jalb etish mumkinligini eʼtirof etdilar.

Bunday imkoniyatlar Bo‘s­tonliqdagi Tovoqsoy, Ohan­garondagi Ovjasoy, Angrendagi Yangiobod, Shahrisabzdagi Miraki, Yangi­qo‘rg‘ondagi Nanay, Popdagi Chodak qishloqlarida ham bor.

Nukusdagi Ashshiko‘l, Buxorodagi Zikriko‘l, Jizzaxda Aydarko‘l va Tuzkon ko‘lida xuddi Chorvoqdagidek cho‘milish zonalari tashkil etish mumkin.

Yig‘ilishda «O‘zbekiston turizm magistrali» bo‘ylab, 31 ta tuman va shahar hududidan o‘tuvchi yo‘llar bo‘yida avtoturargoh, kemping, avtoservis, ovqatlanish, yoqilg‘i quyish kabi xizmatlarni qamrab olgan “Karvonsaroy”lar barpo etish choralari ham belgilandi.

Toshkent shahrida xorijiy turistlar uchun kamida 3 kunga mo‘ljallangan «1 ming dollarlik xizmatlar to‘plami» shakllantiriladi. Bu dastur yil davomida ishlaydigan akvapark va mavzuli parklar, gastronomik va savdo ko‘chalari, jonli ijro konsertlari, shou va festivallarni o‘z ichiga oladi.

Ichki turizmni rivojlantirish yo‘nalishida esa 2022-yil 1-iyuldan boshlab turizm qishloqlarida mehmon uylari, ovqatlanish va savdo shoxobchalari, ko‘ngilochar maskanlar tashkil etgan tadbirkorlar uch yil davomida aylanmadan olinadigan soliq va ijtimoiy soliqni 1 foiz stavkada, mol-mulk, yer, suv soliqlarini hisoblangan summadan bor-yo‘g‘i 1 foizini to‘lashi belgilandi. Oilaviy tadbirkorlik dasturlari doirasida bunday qishloqlarda mehmon uylari tashkil etishga 50 million so‘mgacha, o‘tov va eko-uylar majmuasiga 300, chodirli lagerlar qurishga 300 million so‘mgacha kreditlar beriladi. Har yili turizm qishloqlarining 200 nafar yoshlari byudjet hisobidan Turizm texnikumlarida bepul o‘qitiladi.

Eʼtiborlisi shundaki, bu yildan boshlab barcha davlat tashkilotlari xodimlari uchun yiliga bir marta mahalliy sayohatga chiqish xarajatlarining 20 foizini byudjetdan tashqari mablag‘lar hisobidan qoplash amaliyoti yo‘lga qo‘yiladi. 1-sentyabr­dan boshlab, yurtimiz bo‘ylab sayohat qilayotgan fuqarolarga avia, temir yo‘l va avtobus chiptalari narxining 15 foizi, mehmonxona xarajatining 20 foizi, muzey va boshqa madaniyat obyektlariga chipta narxining 50 foizini qaytarish tizimi joriy etiladi.

Shu bilan birga, muzeylar faoliyatini samarali tashkil etish ham turizmni rivojlantirishda muhim ahamiyatga ega ekanini inobatga olgan holda «Sanʼatni xalqqa yaqin­lashtirish» dasturi doi­rasida hududlarda muzeylarning ko‘chma ko‘rgazmalarini tashkil qilish, yurtimizdagi 4 ming 500 dan ortiq arxeologiya yodgorligini ochiq osmon ostidagi muzeylarga aylantirish vazifasi qo‘yildi.

Transport vazirligiga esa sayyohlarning aviaqatnovlarga bo‘lgan talabini qondirish maqsadida 1-iyuldan boshlab, «Ziyorat turizmi» dasturi doi­rasida xorijiy aviakompaniyalarga ko‘rsatiladigan xizmatlarga 50 foizgacha chegirmalar joriy qilish, 1-oktyabrga qadar mahalliy aviaqatnovlarga mo‘ljallangan yangi «Silk avia» kompaniyasini tashkil etish, xarajatlarni kamaytirish maqsadida 9 ta samolyotni to‘liq ekonom-klassga o‘tkazish topshirig‘i berildi.

Xulosa qilib shuni aytish mumkinki, Davlatimiz rahbari tomonidan turizm sohasida belgilangan vazifalar kelgusida mamlakatimizda qulay iqtisodiy sharoitlar va omillarni yaratish bo‘yicha olib borilayotgan islohotlarning samaradorligini oshirishga, turizm sohasini jadal rivojlantirishga, uning iqtisodiyotdagi o‘rni va ulushini oshirishga, xizmatlarni diversifikatsiyalash va ularning sifatini oshirish hamda turizm infratuzilmasini yanada takomillashtirishga, pirovardida yurtimizga kelayotgan sayyohlar oqimining ortishiga xizmat qiladi.

 

 Doniyor TOSHBOYEV,

«Milliy tiklanish» demokratik partiyasi Markaziy kengashi bo‘lim boshlig‘i

"Milliy tiklanish" gazetasining 2022-yil 11-may sonidan olindi