Yangiliklar


57

Yashasin «xagi vagi» va «xugi vugi»deguvchilar diqqatiga!

Mutaxassislarning taʼkidlashlaricha, kompyuter o‘yinlarining 49 foizi zo‘ravonlik va yovuzlik “illati”ni tarqatish xususiyatiga ega, 41 foizida o‘yin qahramoni o‘z maqsadiga yetishish uchun zo‘ravonlik sodir etadi. 17 foiz o‘yinlarda esa ana shunday yovuzlik bosh maqsadga aylantirilgan. Eʼtibor bering: aylangan emas, aylantirilgan...

Mentalitetimizga mos bo‘lmagan, baʼzan qah­ra­monlikdan ko‘ra, vah­shiylikka targ‘ib etayotgan bunday o‘yinlar farzandlarimiz axlo­qiga salbiy taʼsir ko‘rsatmoqda. Bir qarashda oddiy ko‘rin­gani bilan zamirida zo‘ravonlik g‘oyalari va yovuzlik kayfiyatini uyg‘o­tayotgan o‘yinlarning jiddiy xavf ekanini hatto sezmayapmiz ham.

Ming afsuski, bunday g‘oyaviy tuzoqlar yoshlarga moydek yoqishi bilan ham xatarlidir. Zero, beozorgina ko‘rinadigan o‘yinlarga farzandlarimiz taqlid qilyaptilar. Bu hech kimga sir emas.

Oliy Majlis Senati maʼlumotlariga ko‘ra, 2021-yilning dekabrida milliy domen hududidagi 91 ta veb-saytda yoshlarni behayolik va maʼnaviy buzuqlikka targ‘ib qiluvchi holatlar aniqlangan. Umumiy o‘rganishlar bo‘yicha 2 097 ta qonun buzilishi holati qayd etilgan. Shuningdek, ijtimoiy tarmoqlarning o‘zbek segmentida maʼnaviy buzuqlikni targ‘ib qiluvchi 130 ga yaqin guruh, sahifa va kanallar borligi aniqlangan. Hatto, ayrim badiiy film, rek­lama, musiqa va klip­larda ham faqat pul, boylik hamda maʼnaviyatsizlik targ‘ibotiga doir “sahna”lar mavjud.

Tadqiqotchilarning fik­richa, bolalarni 2,5 yoshdan boshlab «faol tomoshabin» deb atash mumkin. Xo‘sh, ular sevib tomosha qiladigan multfilm­larning qanday salbiy va ijobiy jihatlari bor? Barcha multfilmlar ham bola shaxsini rivojlantirishga qaratilganmi?

Qayd etilishicha, mult­filmlarni nazoratsiz tomosha qilish bolaning ko‘rish qobiliyati, ruhiyati va hatto uning vazniga ham salbiy taʼsir ko‘rsatar ekan.

Maʼlumki, xalqaro talab­larga ko‘ra, maktabgacha yoshdagi (3-7 yosh) bolalarga kuniga 30 daqiqagacha, boshlang‘ich sinf yoshidagi bolalarga esa (7-10 yoshgacha) 30-50 daqiqagacha mult­film tomosha qilish tavsiya etiladi. Undan katta o‘quvchilar (11-18 yosh) kuniga 1-3 soat davomida multfilm ko‘rishlari mumkin.

XXI asrni «kompyuter texnologiyalari asri», «tezlik asri», «texnika asri», «internet asri» deymiz. Ammo bu asr maʼnaviy xurujlar asriga ham aylandi. Bu xurujlar esa insonga ruhan taʼsir etuvchi vositalar orqali amalga oshirilayotir.

Xususan, bugun 2-12 yoshgacha bo‘lgan bolalar orasida tez ommalashayotgan «xagi vagi», «xugi vugi», «kisi misi», «sirenogoloviy» hamda turli o‘yin, videorolik va yumshoq o‘yinchoqlar ham shular jumlasidandir. Bu esa bolalarimizga psixologik jihatdan salbiy taʼsir ko‘rsatibgina qolmay, mazkur o‘yinlar oqibatida bola tabiatiga xos bo‘lmagan vahshiyliklar (urush, odam o‘ldirish va boshqa nomaqbul xatti-harakatlar) oddiy holga aylanmoqda.

Tarixga nazar solsak, “Kalmar”, «Ko‘k kit» o‘yinlari ham shu zaylda ommalashib, keyinchalik yoshlar orasida sodir etilgan suitsid holatlariga sabab bo‘lganini anglab yetamiz. Yuqorida nomi qayd etilgan o‘yinlar esa «Ko‘k kit»ning davomchilaridir.

Xulosa o‘rnida shuni aytish joizki, multfilm orqali bolalarga har qanday g‘oyani singdirish mumkin. Chunki u hali ongu shuuri shakllanmagan bolajonlarga misoli do‘st. Maʼlumki, internet, televizorlarda har qanday yoshdagi bolaga mo‘ljallangan millionlab animatsion filmlar bor va ular soni, qamrovi kun sayin ortib boryapti. Tan olish kerak, aksarimiz dunyodagi eng qimmat boyligimiz – bolalarimiz tarbiyasini multfilmlarga “topshirib”, xotirjam bo‘lishga o‘rganib qolyapmiz. Aslida bu kelajakka, millatga bo‘lgan xiyonatdir.

Zo‘ravonlik va shafqat­sizlik g‘oyalari singdirilgan bunday multfilm­lardan yiroq bo‘lishimiz uchun esa eng avvalo, ota-onalar, o‘qituvchilar, maʼnaviyat targ‘ibotchilaridan yanada hushyorlik, o‘yin ichidagi “o‘yinlar” taʼsiriga tushib qolmaslik, g‘oyaviy-mafkuraviy immunitetni mustahkamlash borasidagi ishlar ko‘lamini kengaytirish talab qilinadi.

Mutaxassislarning fik­richa, TikTokdagi 99 foiz videolar ham foydalanuvchilarning ongi rivojlanishiga xalaqit berar ekan.

Yaqinda yuqoridagi masalalar yuzasidan taʼlim muassasalarida ijtimoiy so‘rovnoma o‘tkazib, yumshoq o‘yinchoq sotiladigan do‘konlar va bozorlar, yirik savdo komplekslarida o‘rganishlar olib bordik. Shuni qayd etish joizki, so‘rovda qatnashgan o‘quvchilarning 70 foizdan ko‘prog‘i o‘yin personajlarini o‘z qahramonlari hisoblashib, uylarida ham shunday o‘yinchoqlari borligini bildirishdi. Ming afsuski, bugun do‘kon va bozorlarda, yirik savdo komplekslarida ham «xagi vagi», «xugi vugi», «kisi misi», «kili-mili» kabi yumshoq o‘yinchoqlarning bozori chaqqonlashib, hatto ular katta yoshlilar orasida ham “trend”ga aylanmoqda. Bu esa, afsuski, baliq boshidan sasiyotganiga jiddiy ishora bo‘lishi mumkin.

 

Nargiza HAMIDOVA,

Muxlisa ERGASHEVA,

partiya Markaziy kengashi xodimlari

"Milliy tiklanish" gazetasining 2022-yil 11-may sonidan olindi