Yangiliklar


78

Moratoriyga qaramay, “tuzalgan”ga ham, “tuzalmagan”ga ham bir xil rag‘batmi?

«Milliy tiklanish» demokratik partiyasi fraksiyasining navbatdagi yig‘ilishida fraksiya rahbari Alisher Qodirov tarixiy muhim voqelik – Shanxay Hamkorlik Tashkiloti anjumani yakunlariga to‘xtalib, bugungi kunda dunyoda juda ham murakkab muhit shakllangan bir paytda Samarqand sammiti «Samarqand ruhi» degan bir ibora bilan dunyo­ga tinchlik va muhokama muhitini yaratib berganini taʼkidladi. Samarqand sammitining yana bir tarixiy ahamiyati shundaki, bu yerda hatto ziddiyatga borib turgan ayrim davlat rahbarlari ham yuzma-yuz ko‘rishib, o‘zaro muammolarni hal qilishga erishdilar, shu maʼnoda, sammit global va mintaqaviy ahamiyatga molik masalalarni yechish uchun muloqot maydoni yaratib bera oldi.

– Samarqand anjumani dunyoda manfaatlar uchun to‘qnashayotgan kuchlarga Amir Temur bobomizning «Kuch – adolatda» degan haqiqatini, yaʼni adolatsiz jamiyatda taraqqiyotga erishib bo‘lmasligini yana bir bor isbotlab berdi. Dunyoda O‘zbekistonning tinchlikparvar, o‘zaro manfaatlar va davlatlarning hududiy yaxlitligini hurmat qilgan holda birgalikda rivojlanish konsepsiyasi ustuvor bo‘lib qolaveradi va Samarqand sammiti tarixga aynan shu konsepsiya bilan kirgani muhim ahamiyatga ega, – dedi A.Qodirov.

Shundan keyin fraksiya aʼzolari «O‘zbekiston Res­publikasining ayrim qonun hujjatlariga mahkumlarning huquqlari va qonuniy manfaatlarini ishonchli himoya qilishga qaratilgan o‘zgartish va qo‘shimchalar kiritish to‘g‘risida»gi qonuni loyihasini ikkinchi o‘qishda muhokama qildilar.

Taʼkidlanganidek, so‘nggi yillarda jazoni ijro etish muassasalarida mahkum­larning qonuniy manfaat­larini himoya qilish, ularni jamiyatning to‘laqonli aʼzosiga aylantirish, to‘g‘ri yo‘lga o‘tganlarni rag‘batlantirish bo‘yicha ham tizimli ishlar olib borilmoqda. Ayniqsa, bunda jazoni o‘tash shart-sharoitlarini xalqaro normalarga muvofiqlashtirishga doir ishlar eʼtiborga molik.

Amaldagi normalarga ko‘ra, mahkumlarning qamoqxonalarda ishlagan davri umumiy mehnat stajiga qo‘shilmagani natijasida ular pensiya taʼminotiga ega bo‘lmayapti. Jinoyat kodeksida mahkumlarni rag‘batlantirishga asos bo‘luvchi mezonlar ham aniq belgilanmagan. Shu va shu kabi kamchiliklarni bartaraf etish uchun ushbu qonun loyihasi tayyorlandi.

Boshqacha aytganda, loyiha bilan mahkumlarning tuzalish yo‘liga o‘tganligini belgilovchi qatʼiy mezonlar belgilanmoqda, mehnatga jalb etilgan mahkumlarga koloniyalardagi ish stajini umumiy mehnat stajiga qo‘shib hisoblash tartibi joriy etilib, ular uchun kelgusida pensiya olish imkoniyati yaratilmoqda.

Mehnat va ijtimoiy masalalar qo‘mitasi raisi Mavludaxon Xo‘jayeva ushbu qonun loyihasiga ikkinchi o‘qishda kiritilgan o‘zgartirishlarga to‘xtalib, «Milliy tiklanish» fraksiyasi aʼzolari birinchi o‘qishdagi muhokamalar jarayonida faol ishtirok etgani uchun minnatdorchilik bildirib, fraksiya aʼzolarining ko‘plab takliflari loyihada aks etganini taʼkidladi.

Shunday bo‘lsa-da, fraksiya aʼzosi Jahongir Shirinov qonun loyihasida tuzalish yo‘liga o‘tganlar va o‘tmagan mahkumlarni ham birdek rag‘batlantirish ko‘zda tutilganiga eʼtiroz bildirdi.

– Aslida bunday o‘zgarishlarni kiritishdan maqsad korrupsion holat­larni bartaraf etish edi. Tuzalish yo‘liga o‘tmaganlarning ham rag‘batlantirilishi yana korrupsiyani keltirib chiqarmaydimi, – dedi J.Shirinov.

Qonun tashabbuskorlari ushbu masalaga izoh bergan bo‘lsalarda, deputatlar javobdan to‘la qoniqmadilar, deyish mumkin. Shu bois, deputatlar qonun loyihasini qayta tahrir qilish sharti bilan maʼqulladilar.

«O‘zbekiston Respublikasining Maʼmuriy javobgarlik to‘g‘risidagi kodeksiga o‘zgartish va qo‘shimchalar kiritish haqida»gi qonuni loyihasi ham qizg‘in muhokamalarga sabab bo‘ldi.

Maʼlumki, 2021-yilda daraxtlarni kesish bo‘yicha eʼlon qilingan moratoriy muddatsiz davrga uzaytirilgan bo‘lsada, o‘simliklar dunyosiga nisbatan tajovuzkor harakatlar hamon davom etyapti. O‘tgan oy boshida Toshkent shahrining Chilonzor ko‘chasini kengaytirish bahonasida 100 ga yaqin daraxtga shikast yetkazilgan bo‘lsa, oradan bir oy o‘tar-o‘tmas yana shu ko‘chada 58 ta daraxt ayovsiz kesib tashlandi.

Albatta, aybdorlar jazolandi, ularga nisbatan katta miqdorda jarima qo‘llanilib, yetkazilgan zarar qoplandi. Lekin bu bilan daraxt kesish “aksiyasi” to‘xtamayapti. Shu bois, bunday noqonuniy holatlarning oldini olish, daraxt va butalar, boshqa o‘simliklar va nihollarni qonunga xilof ravishda kesganlik, shikastlantirganlik yoki boshqa joyga ko‘chirib o‘tkazganlik uchun jarima miqdori oshirilmoqda.

Bu borada ishlab chiqilgan qonun loyihasiga ko‘ra, fuqarolarga BHMning 10 baravaridan 15 baravarigacha (amalda 5-10 baravar), mansabdorlar uchun 20 baravarigacha (amalda 10-15 baravar) miqdorda jarima solish belgilanmoqda. Agar ushbu holat bir yil ichida takroran sodir etilsa, jarimalar ikki baravargacha oshadi yoki maʼmuriy qamoq jazosi qo‘llaniladi. Shuningdek, daraxtlar va butalar qimmatbaho navlarini kesish, shikastlantirish, yo‘q qilinishiga olib kelishi mumkin bo‘lgan yoki olib kelgan qurilish loyiha hujjatlarini tayyorlash mansabdor shaxslarga 15 baravarigacha miqdorda jarima solishga sabab bo‘ladi.

Fraksiya aʼzosi O‘ktam Islamov qonun loyihasiga munosabat bildirib, endilikda daraxtlarning kesilishiga sabab bo‘ladigan loyiha mualliflariga ham jarima belgilanayotganini, aslida kesilganidan keyin emas, mutlaqo bunday loyihalarni ishlab chiqilishini taqiqlash kerakligini taʼkidladi. Uning aytishicha, bu borada hanuz bo‘shlik bor. Yaʼni, ekologiyaga masʼul idoralarga loyihalarning barchasini ko‘rib chiqish imkoniyati berilmagan. Aslida tabiat bilan bog‘liq har qanday loyihalar ekologlar nazoratidan o‘tishi kerak. Shundan keyin ham tabiatga zarar yetkazilsa, ekologlarning o‘zlariga jarima qo‘llash lozim.

Fraksiya rahbari Alisher Qodirov bu taklifni qo‘llab-quvvatlab, qonun profilaktik jihatdan kuchli bo‘lishi kerakligini, kessang «otning­ kallasidek» jarima to‘laysan, degan shart aniq ko‘rsatilishi kerakligini qayd etdi.

Qonun ijodkorlarining maʼlum qilishicha, agar ilojsiz daraxtlarni kesish zarurati tug‘ilsa, ekologlar tomonidan daraxtlarni kesish yoki ko‘chirish zarurati ko‘rib chiqiladi. Belgilangan tartibga ko‘ra, agar darxtlarni ko‘chirishning iloji bo‘lmasa, moratoriy eʼlon qilingan har qanday daraxt Prezident qarori bilan kesiladi. Noqonuniy kesilgan har bir daraxt uchun 100 tup, qonuniy kesilgan daraxt uchun esa 10 tup ko‘chat o‘tqaziladi.

Namangandan saylangan deputat Abdumalik Akramov esa qonun loyihasiga nafaqat daraxtlarni kesganlarga, loyiha qilganlarga, balki daraxtlarga atayin ishlov bermagan, sug‘ormagan, qarovsiz qoldirganlarga ham moliyaviy sanksiyalar qo‘llash normasini kiritishni tak­lif qildi.

– Keyingi yillarda daraxtlarga ataylab ishlov bermay, turli yo‘llar bilan quritish holatlari ham ko‘paymoqda, – dedi deputat.

Shuningdek, deputatlar yana qayerda qancha, qanaqa va necha yoshdagi daraxtlar borligi bo‘yicha aniq hisob-kitob yo‘qligini tanqid qildi. Daraxtlarga o‘z vaqtida ishlov bermayotgan Obodonlashtirish idoralariga ham jarima qo‘llashni taklif qildi.

Masʼullar bu borada ishlar boshlanganini, hozirda Toshkent shahri bo‘yicha 947 581 ta daraxt xatlovdan o‘tganini maʼlum qilishdi. Eng yomoni shundan 4729 ta daraxt qurib qolgan. Bugungi kunda Toshkent shahrining yashillik darajasi 29,7 foizni tashkil qilmoqda.

Qizg‘in muhokamalardan keyin ushbu qonun loyihasi ham maʼqullandi. Yig‘ilishda kun tartibiga kiritilgan boshqa qonun loyihalari ham muhokama qilinib, tegishli qarorlar qabul qilindi.

 

Ravshan MAHMUDOV,

«Milliy tiklanish» muxbiri

"Milliy tiklanish" gazetasining 2022-yil 21-sentabr sonidan olindi