845 11.06.2025
2025-yilning iyun oyi Yangi O‘zbekiston tarixiga oltin harflar bilan yoziladigan bo‘ldi.
5-iyun kuni futbolchilarimiz jahon chemrionatiga chiqish masalasini uzil-kesil hal qilgan bo‘lsa, kecha – 10-iyunda saralash bahslarining so‘nggi o‘yinida Qatar futbolchilarini 3 - 0 hisobida yengdik. Albatta, aytishga oson bu gaplar.
Ammo MILLAT yetakchisidan tortib, oddiy talabagacha bu o‘yinni yuragini hovuchlab, hayajonlariyu, ehtiroslari ovozini chiqarmay, yakungacha ko‘z tegmasin qabilida sukut saqlab tomosha qildi. Faqat hakamning hushtagi yangragandagina bo‘g‘zimizdan bir so‘z otilib chiqdi: beadad shukur, nihoyat orzuimiz amalga oshdi! Chindan ham bu natijani oz emas, ko‘p emas, 34 yil kutdik. Bu natija shunchalar uzoq kutildiki, bu kunlarga yetmaganlar ham bo‘ldi. Shuni quvonch va katta hayajon bilan aytish mumkinki, Yangi O‘zbekiston futbolchilarining ushbu yutug‘i negadir futboli, sporti rivojlangan davlatlarda oddiy holdek qabul qilindi.
Ularning fikricha, O‘zbekiston shunday ham mundial qatnashchisi degan nomga loyiq edi. Faqat...
To‘g‘ri, 5-iyun kuni BAA jamoasining o‘ta saralangan futbolchilariga qarshi 99 daqiqa o‘ynash oson kechmadi. Muxlislarga bo‘lgan bosimlaru, taqiqlarni gapirmasa ham bo‘ladi. Ammo ana shunday qarshiliklarga qaramay, buyuk qudrat va buyuk kuch biz tomonda bo‘ldi, go‘yoki...
Shu o‘rinda bir fikrni aytmaslik mumkin emas. Farazimizcha, arablar o‘zlari bilmagan holda bizga yaxshilik qildilar: ular joriy qilgan ta’qiqlar futbolchilarimiz ichidagi olovni battar alanga oldirdi, qonlarini qaynatib, g‘ururlarini yanada balandroqqa ko‘tarib yubordi. Boshqacha aytganda, “Oq bo‘rilar”ni g‘alabaga undadilar...
YILLAR VA YO‘LLAR...
Yurtdoshlarimiz milliy terma jamoamizning alamli yakun topgan yettita urinishni yaxshi eslaydi. Ma’lumki, terma jamoamiz 1992-yilda tashkil etilgan va 1994-yilda O‘zbekiston futbol federatsiyasi Osiyo futbol konfederatsiyasi va FIFA tomonidan rasman ro‘yxatga olingandi. Jamoa o‘zining ilk o‘yinini 33 yil avval, tojikistonlik futbolchilarga qarshi o‘tkazib, 2:2 hisobida durang o‘ynagani kechagidek esimizda. 1993-yili birorta ham o‘yin o‘tkazmagan terma jamoamiz 1994-yili Yaponiyaning Xirosima shahrida bo‘lib o‘tgan Osiyo o‘yinlarida Xitoy termasini 4:2 hisobida mag’lub etib, futbol turniri g‘olibiga aylanganini ham yurtdoshlarimiz yaxshi eslaydilar.
Bu shubhasiz, alohida tarix – o‘zbek futbolining kuchli narasi ham edi. O‘shanda bu muvaffaqiyat “biz qila olamiz” degan shiorni millionlab o‘zbekistonliklar yuragiga muhrlagan edi.
Aytish kerakki, faqat 1996-yildan keyingina Osiyo kubogining doimiy ishtirokchisiga aylangach, terma jamoamizga kuchli raqib sifatida qaray boshladilar.
Oradan yillar o‘tdi, kimnidir yutdik, qanchadan-qancha mag‘lubiyatlarni ham ko‘rdik. Hatto 2000-yili Yaponiyaga qarshi o‘yinda 0:8 hisobida yutqazganimizni ham muarrixlar yaxshi eslaydilar. Qayd etish joizki, bu mag‘lubiyatlar bizni kuchliroq bo‘lishga undadi.
Zotan, xatolardan to‘g‘ri xulosa chiqarish, avvalgilardanda kuchliroq bo‘lishga urinish futbolning o‘zgarmas qoidasi ekan.
Alohida ta’kidlash joiz: 1998-yildan boshlab Jahon chempionatlari saralashilarida qatnashib kelayotgan terma jamoamiz bugungacha 94 ta uchrashuvda maydonga tushib, 49 marotaba zafar quchgan, raqiblar darvozasiga 175ta gol urgan. Ammo har safar so‘nggi bosqichda yoki “manzil”ga bir qadam qolganida orzularimiz sarobga aylanavergan. Bir so‘z bilan aytganda, ashaddiy futbol muxlislarining alamli hayqiriqlari “yashab kelayotganiga”ga ham 34 yil to‘libdi. Shukurki, nihoyat...
Yana tarixga qaytsak: 1996-yili BAAda bo‘lib o‘tgan Osiyo kubogida Bahodir Ibragimov murabbiyligida maydonga tushgan terma jamoamiz afsus-ki, guruh bosqichidan chiqa olmagandi. 2000 yili esa Livan mezbonlik qilgan Osiyo kubogida Yuriy Sarkisyan qo‘l ostidagi futbolchilarimiz BAAdagi muvaffaqiyatsizlikni takrorlashdi. 2004-yilga kelib esa Xitoyda o‘tgan Osiyo kubogida “yurishi”miz chorak finalidayoq to‘xtatildi. Bu vaqtda terma jamoaga Xans Yurgen Gyode bosh murabbiy edi.
2007-yil. Indoneziya, Malayziya, Tailand va Vetnamda bo‘lib o‘tgan Osiyo kubogida ham murabbiy Rauf Inileyev boshchiligida chorak finaldan ortga qaytgandik. To‘g‘ri, terma jamoamiz 2011-yili Vadim Abramov qo‘l ostida Qatar yashil maydonlarida o‘tkazilgan Osiyo kubogining yarim finaligacha yetib bordi. Bu futbolimiz tarixidagi eng yaxshi natija edi. 2015-yilda esa Avstraliyadagi Osiyo kubogida chorak finalgacha yetib borgan Mirjalol Qosimov boshchiligidagi terma jamoamiz aynan shunday natija bilan yurtimizga qaytganini ham afsus bilan eslash mumkin. 2019-yilda esa BAAda nimchorak finalida ishtirok etgan futbolchilarimiz taniqli murabbiy Ektor Kuper yetakchiligida avstraliyalik futbolchilarga qarshi o‘ynab, 4:2 hisobida mag‘lub bo‘lgandilar. O‘tgan yili ham futbolchilarimiz Srechko Katanes murabbiyligida Qatarda bo‘lib o‘tgan Osiyo kubogi chorak finalida mezbonlarga mag‘lub bo‘lishgandi.
O‘ZBEK KELAYOTIR...
Yodingizdami, bir paytlar futbol federatsiyasi raisi, marhum Mirabror Usmonov saralashdagi muvaffaqiyatsizliklardan keyin: “Jahon chempionatiga chiqsak, bu tasodif bo‘lmasligi kerak. Mamlakat futbol xo‘jaligi termani “JCH” saralashlarida qolganlardan bir bosh ustun bo‘lishini ta‘minlashi, yo‘llanmani olmay qolsak, tasodif bo‘lishi kerak” degan edi. 0‘shanda bu gap ko'pchilikka yoqmagandi. Ammo bugun ana shu gaplar o‘z isbotini topib turibdi.
Ha, chindan ham tan olishimiz kerak, futbolimiz tarixi kutilmagan natijalarga boy. Agar jamoamiz 1994-yili AQSHda o‘tgan jahon chempionati saralashida ishtirok etishga ulgurmagan bo‘lsa, 1998-yil Fransiya mezbonlik qilgan mundial saralashida to‘liq ishtirok etgandik. O‘sha paytlari Mirjalol Qosimov, Pavel Bugalo, Igor Shkvirin, Nikolay Shirshov, Shuhrat Maqsudov, Vitaliy Denisov, No‘mon Hasanov, Ravshan Bozorov, Oleg Shatskix, Sergey Lebedev, Andrey Fyodorov va Dilmurod Nazarov kabi futbolchilarimizdan iborat milliy jamoamiz millionlab yurtdoshlarimiz qalbidan chuqur joy olgandi.
Yodingizda bo‘lsa, 2006-yili milliy jamoamiz Germaniya yashil maydonlariga bir qadam qolganda omadsizlikka uchragan, o‘shanda yakuniy bosqichdagi ikkita to‘g‘ridan to‘g‘ri yo‘llanma Saudiya Arabistoni va Janubiy koreyaliklarga nasib qilgandi.
2010-yili esa guruhni 5-o‘rinda yakunladik. Bu vaqtga kelib osiyoliklar ro‘yxatiga Yaponiya, Janubiy Koreya, Saudiya Arabistoni va Eron kabi kuchli jamoalar qatoriga Avstraliya ham qo‘shilgandi. O‘zbekiston odatdagidek birinchi bosqichni ajoyib o‘tkazgan, hatto Saudiya Arabistonini Toshkentda yirik hisobda yutgan edik (3:0). Ammo yakuniy bosqichda... Oradan to‘rt yil o‘tgach, Mirjalol Qosimov murabbiyligida mundialga yo‘l olgan terma jamoamiz ikkinchi bosqichni munosib o‘tkazdi. Eron Tehronning o‘zida mag‘lub etildi. Janubiy Koreya bilan esa Toshkentda durang o‘ynadik va oxirgi turga qadar to‘g‘ridan to‘g‘ri yo‘llanma uchun imkoniyatni saqlab qoldik. Ammo Janubiy Koreyaga qarshi safar o‘yinida Akmal Shorahmedovning avtogoli bizga qimmatga tushgandi.
So‘nggi turda esa Qatarni 5:1 hisobida mag‘lub etsak ham bu bizga foyda bermadi. Chunki Janubiy Koreya o‘z uyida Eronga yutqazib beradi va ushbu ikki jamoa Braziliyada o‘tadigan mundialga yo‘l oladi. Shu tariqa O‘zbekistonga bitta gol yetmay qoladi. Shundan keyin O‘zbekiston o‘tish o‘yinlarida Iordaniyaga qarshi ikki o‘yin o‘tkazadi. Ularda ham bir xilda - 1:1 hisobi qayd etiladi. Toshkentda chiroq o‘chib qolgan o‘yinda esa penaltilar seriyasida arablarning qo‘li baland kelgandi.
2018-yil ham xotiramizda qizg‘in bahslari bilan esda qolgan.
O‘shanda Samvel Babayan bosh murabbiyligi ostida Odil Ahmedov, Server Jeparov va Aleksandr Geynrix hali ham milliy jamoada o‘ynayotgan, shu bilan birga, Sardor Rashidov, Igor Sergeyev, Eldor Shomurodov kabi yangi nomlar paydo bo‘lgan edi. Kutilganidek, birinchi bosqichdan oson o‘tdik: KXDR, Filippin, Bahrayn va Yaman kabi jamoalar bilan bir guruhda 21 ochko to‘pladik ham. Ikkinchi bosqichda yana Eron va Janubiy Koreya biz bilan bir guruhga tushdi. Saralashni esa Qatarni yutish bilan boshladik. Ammo Eronga ikki o‘yinda ham, Koreya, Xitoy va Suriyaga safar o‘yinlarida yutqazib qo‘ydik. Oxirgi tur arafasida uchinchi o‘rinda turgan jamoamiz Koreya bilan Toshkentda durang qayd etdi. Ammo parallel uchrashuvning qo‘shimcha daqiqalarida Eron Suriyadan gol o‘tkazib yuborgani uchun ushbu jamoa pley-offga chiqdi.
2022-yilgi urinishlarimiz esa ayniqsa, og‘ir kechganini aytish joiz. Bosh murabbiylar Ektor Kuper va Vadim Abramov qo‘l ostida jiddiy tayyorgarlik ko‘rgan bo‘lsak-da, bu safar birinchi bosqichdan ham o‘ta olmadik. To‘g‘ri, Saudiya Arabistoni, Falastin, Singapur va Yaman jamoalari bilan bir guruhda 15 ochko bilan ikkinchi o‘rinni egalladik. Ammo guruhlardan birida KXDRning kutilmaganda saralash turnirini tark etishi ko‘rsatkichlarni batamom o‘zgartirib yubordi. Shundan keyin FIFA barcha guruhlardagi so‘nggi - 5-o‘rinni egallagan jamoaning natijalari bekor qilinishi haqida qaror chiqardi. Shu tariqa Yaman bilan o‘yindagi natijalarimiz (5:0, 1:0) bekor qilinib, ochkolarimiz soni 9 taga tushib qoldi.
Aytish mumkinki, faqat 2026-yili AQSH, Meksika va Kanada mezbonlik qiladigan mundialga Bosh murabbiylar Srechko Katanes va Timur Kapadze yetakchiligidagina ishonch bilan kirib keldik.
“OQ BO‘RILAR” HAQIDA...
“Oq bo‘rilar”ning ko‘pchilikni hayratga solgan natijalarida o‘yin qahramoni deb topilgan O‘tkir Yusupovning o‘rni beqiyos ekanini aytish joiz. U 9 ta uchrashuvdan 6 tasida o‘z darvozasi daxlsizligini saqlay oldi. Ayniqsa, Shimoliy Koreyaga qarshi kechgan ikki uchrashuvda penaltini qaytarib, qimmatli ochko olib kelgani tahsinga sazovor. O‘tkir shuningdek, 9 turdan 3 tasida Osiyo ramziy jamoasiga ham kiritildi.
Shu o‘rinda eng sermahsul futbolchi sifatida Abbosbek Fayzullayev e’tirof etilganini, bunga 4 ta gol va 1 ta assisti sabab bo‘lganini aytish joiz. U so‘nggi bosqichda eng ko‘p - 4 marta raqib darvozasini ishg‘ol qildi. Abbosbekning, ayniqsa, Shimoliy Koreya darvozasiga urgan g‘alaba goli va Eronda ochko keltirgan jarima zarbasi biz uchun muhim rol o‘ynadi. Afsuski, Qatarda urilgan ikki chiroyli gol besamar ketdi, aks holda mundial masalasi mart oyidayoq hal bo‘lar edi.
Kerakli paytda va kerakli joyda paydo bo‘ladigan futbolchilarimiz qatoriga Oston O‘runov, Husniddin Aliqulov, Abduqodir Husanov, Hojimat Erkinov, tajriba ustunligi borasida esa Otabek Shukurov, Jaloliddin Masharipov va Eldor Shomurodovlarni tilga olish mumkin.
O‘zbek futboli tarixiga oltin harflar bilan bitilgan natijalarni tahlil etar ekanmiz, “Milliy tiklanish” demokratik partiyasi yetakchisi Alisher Qodirovning: “Timur Kapadzega ishonishda davom etish tarafdoriman, lekin Raneri yoki uning darajasida “JCH” tajribasiga ega bo‘lgan murabbiylardan maslahatchi zarar qilmasa kerak”, degan fikrlarini esga olgimiz keldi. Bu esa endi biz mundialga jiddiy tayyorgarlik ko‘ra boshlashimiz lozimligini anglatadi, albatta. Bugun chindan ham 38 millionli yurtdoshlarimiz yuragida ana shunday iftixor va katta orzular jo‘sh uryapti.
Achchiq bo‘lsa-da, aytishimiz kerak: biz kechagina bolalar mehnatidan foydalanganimiz uchun yomonotliq qilingan millatlar qatorida edik. Dunyo tahlilchilari yaqin 20 yillikda bizni bunday qora ro'yxatdan chiqa olmasligimizni bashorat qilishayotgandi. Ammo Yangi O‘zbekiston yetakchisining qat’iyati, siyosiy irodasi bilan bugun biz “Markaziy Osiyo yo‘lbarsi” degan e’tiroflarga sazovor bo‘lyapmiz. Bugun chin ma’noda dunyo bizga o‘z eshiklarini ochdi va biz bilan hisoblasha boshladi.
Boshqacha aytganda, milliy futbolimizdagi yutuqlar ham osmondan tushgani yo‘q.
Bularning bari Prezident Shavkat Mirziyoyev yetakchiligida amalga oshirilayotgan Yangi O‘zbekiston islohotlarining ortga qaytmas natijalaridir.
Mahbuba KARIMOVA,
“Milliy tiklanish” muxbiri
“Milliy tiklanish” gazetasining 2025-yil 11-iyun sonidan olindi